Tag Archives: teorija klasa

07 jul

Ivan Radenković_Strukturalizam i marksizam

Uvod

Odnos između strukturalizma i marksizma bi se mogao razumeti kao istorijski nesporazum čiji se učinci osećaju i danas. U mnogo čemu je ovaj nesporazum učvrstio pozicije onih koji su u njemu učestvovali i konsolidovao njihove teorijsko-političke argumente. Ipak, neverovatan je obim različitih i često dijametralno suprotnih karakterizacija toga šta je strukturalizam, koje su njegove zajedničke pretpostavke, kakav je njegov praktični značaj, kako od strane samih strukturalista tako i od marksista. Bez obzira na napetosti između strukturalista i marksista, evidentno je da je artikulisano nešto poput strukturalističkog marksizma u radovima Althussera, Balibara ili Poulantzasa. Na strukturalizam se često gledalo kao na francusko-buržoasku avanturu lišavajući ga svakog marksističkog sadržaja, ili se na pitanje strukture gledalo kao na autonomno lingvističku metodu neprimerenu kada je u pitanju marksistička problematika. Strukturalisti su pak mislili da je marksizam (nauka istorijskog i dijalektičkog materijalizma) jedino moguće naučno tematizovati sa aspekta strukture van koje bi priznavanje ‘sigurnog’ naučnog domena bilo besmisleno, s obzirom da struktura u datom društvenom momentu znači skup svih društvenih praksi. Dakle, bilo je potrebno da se domen marksističke problematike radikalno reinterpretira i da se kroz stukturalnu obradu očisti od primata dijalektike kao osnovnog metoda, humanizma ortodoksnog i partijskog marksizma, fetišizma i reifikacije, tj. da se kroz potpunu rekonceptualizaciju preoblikuje u strukturalni totalitet. Za takav poduhvat Marxovo delo nije bilo dostatno te ga je, u slučaju Althussera, trebalo konceptualno dopuniti Spinozom i Freudom. Međutim, Marx nije bio dovoljan ni misliocima poput Adorna i Horkheimera, koji su prizivali Schellinga; Gramsciju kao političaru je kao marsistička osnova služio Machiavelli, Colletiju Rousseau, dok su Lukacsu to bili Hegel i Nietzsche. Uslov za istorijsko situiranje strukturalizma kao istraživačkog programa unutar zapadne tradicije pretpostavlja činjenicu da je strukturalna problematika u mainstream obliku uglavnom zaobilazila marksističke teme i pojmove, ili ako ih je eksplicitno uzimala u razmatranje to je bio deo kritičkog limitiranja njegovog kategorijalnog aparata, ili vrlo selektivno u smislu redukcije sadržaja. Problematikom strukture bavili su se kako marksistički tako i građanski teoretičari. U tom smislu strukturalizam implicira vrlo heterogene modalitete mišljenja okupljene oko razrade problema strukture u domenu jezika, filozofije, društva, ekonomije, politike. Neokantijanizam, spinozizam, bergsonizam, fenomenologija, marksizam, pozitivizam, samo su neki pravci unutar kojih je promišljanje strukturalne problematike rezultiralo ‘uvlačenjem’ u specifičan polemički prostor, u sâmo jezgro strukturalizma. Strukturalizam stoga nije ime neke škole, nego secište specifičnih promišljanja koja daju prednost strukturi nad problematikama istorije, suštine, svesti ili fenomena. Radikalnost ovog mišljenja uperena je protiv tradicionalnog pozitivizma humanističkih nauka, njenog metodskog objektivizma, kao i protiv idealističke i apriorističke filozofije.

Read More

Share
Translate »