Tag Archives: Stvar

23 nov

ALPAR LOŠONC, KARL MARKS U VREME (NE)NEZAVISNOSTI ŠKOTSKE, ODNOSNO, DVOSTRUKA ULOGA PROLETARIJATA

Alpar Lošonc

KARL MARKS U VREME (NE)NEZAVISNOSTI ŠKOTSKE,

ODNOSNO, DVOSTRUKA ULOGA PROLETARIJATA

Odakle levičarska nelagodnost u odnosu na naciju?

“Moramo se priviknuti na činjenicu da marksistička teorija nacije ne postoji…Ta složena pojava u stanovitom smislu koncentrira svu aporiju tradicionalnog marksizma“[1]

Ova Pulancasova dijagnoza, inače izrečena još krajem sedamdesetih godina XX veka, deluje porazno. Kako je moguće da marksizam nije uspeo da se izbori sa ovom „složenom pojavom“? Da li se marksizam zadovoljio sa šturim negativnim naznakama, to jest, sa nereflektovanom osudom nacionalizma? Da li je nacija bila i jeste redundantni fenomen? Nadalje, da li je nespremnost u pogledu suočavanja sa nacijom znak toga da je marksizam ostajajući u okvirima insistiranja na univerzalnim dimenzijama klasne borbe, na obnovljenom i prevaziđenom univerzalizmu prosvetiteljstva nužno zanamarivao fenomen nacije i tretirao ga kao usputnu smetnju, to jest, kao rezidualnu smetnju u uspinjanju prema univerzalnim aspektima?

No nije li ovo znak epohalnog poraza? Ne pokazuje li upravo suočavanje sa nacijom kapacitete marksizma, njegovu spremnost da se konfrontira sa „složenim pojavama“ koje traže istrajnu analizu a ne prebrze i neposredovane deklaracije? Ne demonstrira li marksizam upravo u suočavanju sa ovakvim pojavama svoju nosivost i spremnost da artikuliše najteža pitanja? Zar onaj ko želi da ispita koliko vredi postavka o klasnoj borbi, o kritici političke ekonomije, itd. Ne mora ozbiljno da shvati naciju upravo kao istorijski fenomen?

Naime, da ne bude nesporazuma, Pulancas ovde iznosi jednu negativnu dijagnozu: on tvrdi da to što nema marksističke teorije nacije predstavlja problem koji nalaže razmišljanje. Postoji li kriza marksizma to se može pripisati i nespremnosti da se ide u koštac sa nacijom, sa „prljavom praksom istorije“. Ako bi se problem nacije mogao tretirati sa lakoćom on bi se začas mogao otpisati: međutim, ništa od toga. Štaviše, može se špekulisati na taj način da bi Pulancas isti sud mogao da ponovi i u sadašnjem vremenu. Iako on ovde tvrdi da dotični problem ukazuje na „aporije“ tradicionalnog marksizma, teško je osloboditi se utiska da ista aporija tvrdoglavo opstaje uprkos tome što je „tradicionalni“ marksizam sijaset puta apostrofiran kao deficitaran.

Read More

Share
22 nov

NEMANJA SOVTIĆ, SAMOUPRAVLJANJE KAO NULTA INSTITUCIJA JUGOSLOVENSKOG DRUŠTVA U SOCIJALIZMU

Nemanja Sovtić

SAMOUPRAVLJANJE KAO NULTA INSTITUCIJA

JUGOSLOVENSKOG DRUŠTVA U SOCIJALIZMU

Sažetak: Samoupravljanje je moguće posmatrati kao nultu instituciju: u pitanju je prazna forma odnosa koja predviđa mogućnost iskazivanja pluralizma interesa unutar jugoslovenskog društva. Funkcija nulte institucije je stvaranje predstave totaliteta prema kojoj se suprotstavljeni društveni akteri ne postavljaju antagonistički. U različitim sferama društvenog života samoupravljanje su nad-određivala različita društvena „veziva“ – pluralizam interesa u radno-ekonomskoj, nesvrstanost u spoljnopolitičkoj, socijalistički estetizam u umetnosti. Samoupravljanje, međutim, nije uspelo da na duži rok sa pozicije nulte institucije istisne naciju, koja je ostala dominantni oblik grupne identifikacije na prostoru Jugoistočne Evrope. Umesto u kontekstu izvornih nedostataka samoupravljanja kao teorijske prakse, raspad Jugoslavije je bolje sagledati u svetlu ishoda ideološke borbe za poziciju nulte institucije između samoupravljanja i nacije.

Ključne reči: samoupravljanje, jugoslovensko društvo, nulta institucija, nacija, protivrečni zahtevi

            Uprkos tome što je pravo na „sopstveni put u socijalizam“ povezivano sa specifičnostima jugoslovenske revolucije,[1] teoretičari samoupravljanja odlučno su negirali da je samoupravljanje partikularna, jugoslovenska ideologija (titoizam), smatrajući da samoupravni oblik društvene organizacije proizlazi iz pravilnog čitanja Marksa i Lenjina. Samoupravljanje je u prvi plan istaklo ideju o ukidanju svojinskih odnosa i eksploatacije, kao zahtev za prelaskom sredstava za proizvodnju u ruke „asocijacije slobodnih proizvođača“. Monolitno, homogeno i beskonfliktno društvo, kakvo je zamišljeno u državnom komunizmu sovjetskog modela, napušteno je kao kompromitovan projekat koji čak i u postrevolucionarnom periodu zahteva razobručenu upotrebu represivnog aparata. Iz perspektive samoupravnog socijalizma pluralizam interesa različitih društvenih subjekata nije trebalo savladati nasiljem, već pretvoriti u dijalektički zamajac budućih socijalističkih odnosa. Težnja ka „odumiranju države“ konceptualizovana je politikama decentralizacije, demokratizacije i debirokratizacije, postavši prepoznatljivo obeležje samoupravne teorijske prakse. 

Read More

Share
21 nov

SINDIKATI I OTPOR

SINDIKATI I OTPOR[1]

  1. Maja Solar, Uvod

Kada govorimo o sindikatima i otporu, nužno moramo smestiti ovaj govor u dati okvir koji je nastao takozvanim procesom tranzicije, odnosno urušavanjem samoupravnog socijalizma i restauracijom kapitalizma. Ovaj okvir podrazumeva procese deindustrijalizacije i uništenja privrede, transformaciju vlasničkog režima i uspostavljanje privatne svojine kao dominantnog oblika vlasništva, potpuno uništenje modela socijalne države, apsolutnu prevlast logike profita, konkurencije i tržišno orijentirane ekonomije, liberalizaciju trgovine i deregulaciju tržišta rada itd. U ovom okviru se događa rastuće osiromašenje radništva i najširih slojeva naroda; s jedne strane imamo fenomen sve masovnije nezaposlenosti, a s druge strane sve brutalnije izrabljivanje onog dela radništva koje ima tu „sreću“ da bude zaposleno. Situacija se još više pogoršala sa dolaskom finansijske krize 2008. godine, kada smo svi mi „obični ljudi“ postali glavni krivci za ono što nismo napravili, pa se od nas očekuje i da platimo zbog te krize. Tako se finansijska kriza pretvara u dužničku krizu, a pojačane mere štednje postaju način na koji se uzima novac od ljudi ne bi li se spasile finansijske institucije. Time se učinci ovog tranzicionog okvira još više produbljuju, a siromaštvo narodnih slojeva postaje sve veće.

Read More

Share
20 nov

LEVI FEMINIZMI: ŽENSKO PITANJE – ANALIZE I SMERNICE

LEVI FEMINIZMI: ŽENSKO PITANJE – ANALIZE I SMERNICE[1]

Andrea: Hvala vam što ste došli. Ovo je već osma Gerusijina tribina ove godine koja se dešava u okviru našeg celogodišnjeg projekta „Levica u Srbiji: elementi za izgradnju političke pozicije“. Današnja tema su levi feminizmi i njihovi pogledi na tzv. žensko pitanje. Govorićemo, u suštini, o položaju žena u kapitalističkom sistemu u kojem živimo, iz perspektive različitih tema. Ja bih samo, pre nego što predstavim učesnice i našeg dragog učesnika, pružila kraći uvod kako bih zadala (teorijski) okvir onoga o čemu ćemo kasnije pričati.

Kada smo razmišljali o tome kako da nazovemo ovu tribinu, a svakako je postojala odluka da barem jedna tribina bude posvećena isključivo ovoj temi, iako se feministička tema (zapravo, tema ženskog oslobođenja) provlačila kroz sve ostale tribine, na kraju smo se odluči za ovaj relativno – kažem relativno – neutralni naziv. Nismo specifikovali o kakvom ćemo feminizmu zapravo govoriti, ali da kažemo da su u pitanju levi feminizmi, dakle da ih ima više, i da ćemo o tome pokušati nešto specifičnije da kažemo kasnije. Sada bih samo naglasila nekoliko stvari koje možda mogu da budu odlike svih levih feminizama koji danas, i već godinama, postoje. Jedna od tih stvari jeste da se leve feministkinje, kada se govori o ženskom oslobođenju i generalno o položaju žena, ne bave tim pitanjem na identitetski način na koji se možda bave drugi feminizmi, nego pristupaju problemu ženskog oslobođenja kao problemu koji je povezan sa ostalim društvenim odnosima. Dakle, reč je o nužnosti istorizacije i kontekstualizacije kao metodologiji ovog pristupa feminističkom problemu – imperativ je da se žensko pitanje analizira s obzirom na celinu društva i društvenih odnosa u kojima živimo. Za levi feminizam, žensko oslobođenje nije moguće unutar kapitalističkog sistema kao takvog, iako neke bitne promene svakako mogu da se dešavaju unutar njega. Naša prva govornica, Ana, detaljnije će govoriti o tome šta zapravo znači patrijarhat u kapitalističkom sistemu i šta zapravo znači borba za žensko oslobođenje unutar njega.

Read More

Share
19 nov

PITANJE POLITIKE ORGANIZACIONIH FORMI

PITANJE POLITIKE ORGANIZACIONIH FORMI[1]

Organizacioni aspekt izgradnje levice, ili preciznije problem oblika ili modela političkog organizovanja levih političkih formacija, jedan je od problema koji se iznova nameću kao najrelevantniji, a opet deluje kao da njegovo rešenje nije na vidiku, niti nam deluje da ima nekih velikih pomaka u tom pravcu. Partija ili pokret, neposredna ili predstavnička demokratija, labavija mreža ili čvršća organizacija – to su samo neke od dilema koje su opsedale rasprave o organizovanju. Ipak, tek su uspesi (ali u istoj meri i neuspesi) levih formacija u poslednjih nekoliko godina stvorili uslove da se tom pitanju priđe na adekvatan način, pri čemu su se neke dileme pokazale kao prividne, a neke kao vrlo stvarne. Jedna od tih stvarnih dilema glasi: kako stvoriti organizacionu infrastrukturu koja će, s jedne strane, biti stabilna i trajna, ali i, sa druge, dovoljno gipka i otvorena da omogući dopiranje do širih slojeva ljudi, kako ne bi završila u opskurnosti i marginalnosti?

To je, naravno, taktičko pitanje. Jasno, taktika zavisi od strategije, ali strategija, opet, zavisi od teorije. Zato je pored razmatranja konkretnih modela organizovanja bitno rasvetliti i teorijske uslove i reperkusije takvih modela i njihovo mesto u širim sistemima odnosa (država, klasa, materijalna reprodukcija). Tek se onda može preći na ispitivanje i eventualno stvaranje osnova za izbor različitih modela, njihovu modifikaciju i primenu u političkoj borbi. To su, dakle, tri nivoa na kojima se ovo pitanje može analizirati i preko kojih mu se može pristupiti, pa je u tom smislu bitno da i u ovoj raspravi sva tri nivoa budu podjednako zastupljena i da im se prida podjednaka pažnja. Pri tome, nivou ispitivanja i izbora različitih modela se može prići i preko iskustva (stečenih pre svega u predizbornoj kampanji, ali i šire) i prakse slovenačke Inicijative za demokratski socijalizam (IDS) i šire koalicije Ujedinjena levica (ZL) čiji je ona integralni deo, ali i dinamike Levog samita Srbije (LSS), mreže organizacija i radničkih grupa gde su se upravo, u jednom konkretnijem obliku, postavile dileme o kojima se već neko vreme raspravlja.

Read More

Share
29 jul

DAVIDE GALLO LASSERE, A CROSS-SECTION OF EUROPE

DAVIDE GALLO LASSERE

A CROSS-SECTION OF EUROPE[1]

No doubt that this, our crisis, is generated outside European borders. Hence, it is only by placing it within the proper historical and geographical coordinates that we can grasp its true extent. It appears equally clear that it is the European Union where the decades-long crisis of global capitalism has now reached its unparalleled peak. Ergo: the crisis that is tearing the old continent apart reveals the general problematic of the current phase of neo-capitalism.

The Neck of The Goose That Laid the Golden Eggs

The current regime of accumulation driven by finance is unsustainable. It represents the desperate attempt of the systemic cycle of accumulation driven by the hegemony of the U.S. to extend its declining fortune. After the gradual exhaustion of the Fordist model of regulation, we are in fact witnessing the financial restart of the economy in the hope of recovering the profit rates eroded by the intensity and the extent of the struggles of the ‘60s and ‘70s. Such an attempt is (also) brought forward through the distorted metabolization of some instances at the core of the protest movements; however, nowadays, this does not matter. What matters the most is how this combination of countermoves has led to a radical transformation of classical liberal democracies – which appear, at any rate, unable to provide a safe haven to the needs of unlimited expansion of capital itself. This disturbing configuration manifests itself in the European Union through the paradoxical features of the historical deadlock where everything degenerates continuously so that nothing can really changes.

Read More

Share
Translate »