Tag Archives: Nemanja Sovtić

22 nov

NEMANJA SOVTIĆ, SAMOUPRAVLJANJE KAO NULTA INSTITUCIJA JUGOSLOVENSKOG DRUŠTVA U SOCIJALIZMU

Nemanja Sovtić

SAMOUPRAVLJANJE KAO NULTA INSTITUCIJA

JUGOSLOVENSKOG DRUŠTVA U SOCIJALIZMU

Sažetak: Samoupravljanje je moguće posmatrati kao nultu instituciju: u pitanju je prazna forma odnosa koja predviđa mogućnost iskazivanja pluralizma interesa unutar jugoslovenskog društva. Funkcija nulte institucije je stvaranje predstave totaliteta prema kojoj se suprotstavljeni društveni akteri ne postavljaju antagonistički. U različitim sferama društvenog života samoupravljanje su nad-određivala različita društvena „veziva“ – pluralizam interesa u radno-ekonomskoj, nesvrstanost u spoljnopolitičkoj, socijalistički estetizam u umetnosti. Samoupravljanje, međutim, nije uspelo da na duži rok sa pozicije nulte institucije istisne naciju, koja je ostala dominantni oblik grupne identifikacije na prostoru Jugoistočne Evrope. Umesto u kontekstu izvornih nedostataka samoupravljanja kao teorijske prakse, raspad Jugoslavije je bolje sagledati u svetlu ishoda ideološke borbe za poziciju nulte institucije između samoupravljanja i nacije.

Ključne reči: samoupravljanje, jugoslovensko društvo, nulta institucija, nacija, protivrečni zahtevi

            Uprkos tome što je pravo na „sopstveni put u socijalizam“ povezivano sa specifičnostima jugoslovenske revolucije,[1] teoretičari samoupravljanja odlučno su negirali da je samoupravljanje partikularna, jugoslovenska ideologija (titoizam), smatrajući da samoupravni oblik društvene organizacije proizlazi iz pravilnog čitanja Marksa i Lenjina. Samoupravljanje je u prvi plan istaklo ideju o ukidanju svojinskih odnosa i eksploatacije, kao zahtev za prelaskom sredstava za proizvodnju u ruke „asocijacije slobodnih proizvođača“. Monolitno, homogeno i beskonfliktno društvo, kakvo je zamišljeno u državnom komunizmu sovjetskog modela, napušteno je kao kompromitovan projekat koji čak i u postrevolucionarnom periodu zahteva razobručenu upotrebu represivnog aparata. Iz perspektive samoupravnog socijalizma pluralizam interesa različitih društvenih subjekata nije trebalo savladati nasiljem, već pretvoriti u dijalektički zamajac budućih socijalističkih odnosa. Težnja ka „odumiranju države“ konceptualizovana je politikama decentralizacije, demokratizacije i debirokratizacije, postavši prepoznatljivo obeležje samoupravne teorijske prakse. 

Read More

Share
22 jul

SEĆANJA NA SOCIJALIZAM IZMEĐU N(E)OSTALGIJE I ISTORIJSKOG REVIZIONIZMA

NEMANJA SOVTIĆ

SEĆANJA NA SOCIJALIZAM IZMEĐU N(E)OSTALGIJE

I ISTORIJSKOG REVIZIONIZMA

Sažetak: U ovom radu je heterogeni fenomen sećanja na socijalizam razmotren iz njegovih krajnosnih aspekata. S jedne strane istražen je diskurs istorijskog revizionizma koji socijalističku prošlost tumači u ogledalu recentnih društvenih procesa poput tranzicionog kapitalizma, demokratskog političkog pluralizma i tradicionalne versko-konfesionalne sabornosti. Diskurs nostalgije, sa druge, u idealizovanoj socijalističkoj prošlosti kreira viziju bolje i humanije budućnosti. Čini se da se demonizacija prošlosti u optici „korektivnog sočiva“ inverzne logike ukazuje kao kontrastna pozadina na kojoj se afirmišu trenutne društvene vrednosti, dok postojanje nostalgično-utopijskih eskapizama svedoči o ideološkom neuspehu tih vrednosti da izgrade neprotivrečnu sliku aktuelnog društva. Autor potom zastupa tezu da revizionizam i nostalgija, premda deluju kao suprotstavljene kulture sećanja, funkcionišu kao komplementarni diskursi u ideološkom ratu protiv socijalističkog nasleđa. Budući da je kritički učinak nostalgije u praksi zanemarljiv, „građanski rat“ između nostalgičnih i revizionističkih sećanja, na koji ukazuje beogradski sociolog Todor Kuljić, samo je ideološka „dimna zavesa“ koja olakšava ukidanje radničkih prava stečenih u socijalizmu i doprinosi potpunom slomu klasne solidarnosti.

Ključne reči: socijalistička prošlost, nostalgija, istorijski revizionizam, „građanski rat“ sećanja.

Sećanja na socijalizam, kako kolektivna[1] tako i individualna, sve su zanimljivija istoričarima, sociolozima, politikolozima, kulturolozima, budući da diskursi o prošlosti govore o aktuelnom trenutku kada se ispred njih postavi „korektivno sočivo“ inverzne logike, koja podrazumeva da se ono što je u sećanju demonizovano posmatra „u funkciji“ kontrastne pozadine za aktuelne vrednosti, kao i da postojanje nostalgično-utopijskih eskapizama svedoči o ideološkom neuspehu tih vrednosti da izgrade čvrstu sliku trenutnog društva. Ljubljanski sociolog Mitja Velikonja u svojoj knjizi Titostalgija ističe da je jedna od najznačajnijih funkcija nostalgije (…) stvaranje – a ne samo puko obnavljanje ili ulepšavanje – one prošlosti koja uistinu nikad nije ni postojala, koja kao takva postoji samo u sadašnjim predstavama (Velikonja, 2010: 158). Nešto slično se može reći i za sliku prošlosti koju stvaraju brojni revizionistički pokušaji. Međutim, dok revizionizam na postjugoslovenskom prostoru „savija“ prošlost u pravcu poželjnom za sadašnjicu, odnosno pozitivno konotira korene recentnih formi života, a negativno sve ono što bi ih osporavalo, nostalgija kao da se opire sadašnjosti i u idealizovanoj prošlosti traži potku za njenu transformaciju u budućnosti. 

Read More

Share
Translate »