Tag Archives: Jugoslavija

09 okt

TKO SE NE BORI ZAJEDNO IZGUBI POJEDINAČNO: SPOZNATI NAŠ POLOŽAJ POD ZVIJEZDAMA, BANKAMA I DRONOVIMA

Izvor: Novosti

Saša Hrnjez i Darko Suvin

TKO SE NE BORI ZAJEDNO IZGUBI POJEDINAČNO: SPOZNATI NAŠ POLOŽAJ POD ZVIJEZDAMA, BANKAMA I DRONOVIMA 

 

Razgovor o jugoslavenskom prostoru povodom knjige Samo jednom se ljubi

 

HRNJEZ: U tvojoj knjizi[1] izvodiš periodizaciju SFR Jugoslavije na četiri perioda. Od pitanja koliko je ova periodizacija empirijski i faktografski tačna možda je bitnije pitanje strateške važnosti periodizacije, odnosno koliko je takva periodizacija način da se socijalistička Jugoslavija posmatra u njenoj istoričnosti i dinamici, dakle ne kao jedan monolitani statički sistem nego kao niz događaja.

 

SUVIN: Držim da je ovo na kraju tvog pitanja točno. Ja se u principu slažem da se SFR ili titoistička Jugoslavija može shvatiti jedino kao niz i ispreplitanje ponekad kontradiktornih događaja a ne kao jedan događaj. Da bi se to uopće moglo historiozofski diskutirati, mi taj slijed moramo pojednostaviti na 5-6 perioda, koji su za mene jasno podijeljeni na uzlazne i silazne – tu podaci govore vrlo glasno. E sad, da li ćeš onaj državni centralizam od 1945. do 1950. zvati jednim periodom ili ne, nije bitno. Međutim i to spada u uzlazni period, od 1944. ili 1943. pa recimo do 1972. Sve su te brojke uslovne i jednostrane: jer, neki procesi su počeli loše hodati mnogo ranije a drugi su se dobro nastavili još i kasnije. Ali moramo o svakom periodu dati nekakav općeniti sud, da bismo uopće mogli misliti o smjeru i toku društvenog razvoja.

Inače, periodizacija je uvijek uslovna i zamršena stvar, zavisi kako valoriziraš i ponderiraš određene faktore koje držiš presudnima. To su ideološko-političke odluke do kojih svako dolazi prema svojim horizontima i vrijednostima. U tom smislu glavni faktori periodizacije uopće nisu faktografija i empirija: ne da one ne postoje, nego da se (kako to zna svaki teoretičar nauke) iz određenog skupa fakata može izvesti koliko god hoćeš teorija, koje će se sve temeljiti na nekima od tih fakata ili na nekim njihovim vidovima.

Naslovna_Darko Suvin

H: To znači da periodizacija Jugoslavije nije bitna samo zbog istoričnog i dinamičkog pogleda koji nju vide kao skup događaja, nego i kao skup kontradiktornih procesa koji su u jednom momentu vukli na ovu pa na onu stranu, i time je na neki način rascepali iznutra.

 

S: Pa jedino tako mi možemo objasniti kraj Jugoslavije. Ja sam počeo tu knjigu da pišem zbog kraja: jer nam je kraj, to jest krah, jedini svima bio jasan. Tu se nešto srušilo u što smo svi mi vjerovali i jednim djelom smo sa dobrim razlogom vjerovali, i to moja generacija. Znaš kako, ili to vjerovatno ne znaš, bila je pjesma «Kud prolaze Skojevci sva se zemlja trese/ od silnoga rada što ga započeše». (Inače to je vrlo interesantna rima, jer moraš mijenjati normalni naglasak, a to se u narodnoj pjesmi može; vrlo je nečista rima i jako interesantan formalni zahvat.) Znaš jedan prijatelj mi je pričao u Beogradu kako mu je njegov otac, koji je bio Skojevac, govorio da je Skoj bio važniji od Partije, na šta sam ja dodao «pa da, zato su ga i raspustili». Skoj su raspustili još prije AFŽ-a, jer je bio opasniji. Mada nije istina da je Skoj bio važniji od Partije, ali je bio udarna oštrica, dok je onaj držak što ga drži bio važniji. No Partija odnosno taj držak nije bio oštrica u poslijeratnom periodu, dok u ratnom periodu sigurno jeste.

Read More

18 jul

ISKUSTVO JUGOSLOVENSKOG SOCIJALIZMA

ISKUSTVO JUGOSLOVENSKOG SOCIJALIZMA[1]

Alpar Lošonc: Nameće se jedno u prvi tren oratorsko, ali ipak neizbežno pitanje: zašto 2014. godine rekonceptualizovati Jugoslaviju? Ako bi ona bila samo jedna puka, ako tako hoćete, prelazna istorijska tvorevina, onda verovatno ne bismo našli za shodno da ovde govorimo o njoj. Ali očigledno je da su određeni potencijali, koji su iznad pukih istorijskih, još uvek za razmišljanje. Pretpostavljam da ćemo ovde ipak govoriti o Jugoslaviji, ali ne o onoj versajskoj Jugoslaviji, već o onoj Jugoslaviji posle Drugog svetskog rata. Ili, ako hoćete pobliže: o socijalističkoj Jugoslaviji. Naravno, nećemo se uljuljkivati u uverenju da možemo jednom ovakvom sesijom, jednom ovakvom seansom, iscrpeti sve moguće probleme u vezi sa Jugoslavijom, tako da ćemo imati konkretne smernice. Čini mi se da se, u slučaju da pokušamo da razmišljamo o Jugoslaviji u ovom naznačenom smislu, pojavljuju neki karakteristični problemi koji su još uvek sa nama, i čini se da će biti sa nama i u dogledno vreme. Pokušaj sinteze socijalizma i multinacionalnosti je za mene jedna grupa pitanja, jedna čvorna tačka; potom imamo samoupravljanje kao jedan pokušaj istorijskog projekta onih ljudi koji su želeli da upravljaju sobom, a da ne budu upravljani od strane drugih; na kraju su tu i, naravno, odnosi polova kao – reklo bi se – političko pitanje za sebe. Tako da, čini mi se da bi trebalo da razmišljamo u ovom pravcu, a gde će nas sve to odvesti, to će se pokazati. Zamolio bih, onda, mog starog druga Miroslava da započne.

zenama sva zanimanja

Miroslav Samardžić: Zahvaljujem. Kada o socijalizmu u Jugoslaviji govori neko ko je živeo u socijalizmu, onda bi trebalo najpre da kaže kakva je bila njegova pozicija u tom sistemu. Ja sam bio član Saveza komunista pet-šest godina, a onda su me isključili zbog učestvovanja u nekim disidentskim aktivnostima. Danas u raspravama o jugoslovenskom socijalizmu najgore osude tog sistema dolaze od strane njegovih protagonista, od ljudi koji su bili privilegovani i koji su bili članovi ili funkcioneri Saveza komunista. Kada pogledate današnju liberalnu elitu u Srbiji, ona dolazi iz redova Saveza komunista. Čak su i neki ključni ideolozi liberalizma u Srbiji došli upravo iz Saveza komunista, i oni su i dan danas politički aktivni. Kada razmišljam o jugoslovenskom socijalizmu i jugoslovenskom komunističkom pokretu, najpre mi na pamet pada briljantna antifašistička borba. Jugoslovenski komunisti su u nemogućim uslovima uspeli da organizuju najbolju gerilu u Drugom svetskom ratu u Evropi, kao i da izdejstvuju briljantnu pobedu na strani velike antifašističke koalicije.

Read More

19 mar

ISKUSTVO JUGOSLOVENSKOG SOCIJALIZMA

Jugoslavija već preko dve decenije predstavlja ime koje simboliše sve ono što dominantna naracija prezrivo odbacuje kao totalitarističko, komunističko, socijalističko, nedemokratsko, jednopartijsko, autoritarno itd. Ovaj pojednostavljeni narativ se temelji na pretpostavci da su sve slobode stvorene sa raspadom socijalizma, pre toga je jugoslovenski ''rigidni'' sistem navodno onemogućavao bilo kakav boljitak. Tako Jugoslavija postaje nešto nazadno, recidiv prošlosti, dok predstavnici nove (liberalne) demokratije postaju vesnici budućnosti. Imenom Jugoslavije i socijalizma stigmatizuje se sva ona zaostavština koja se u procesu tranzicije mora iskoreniti (radnici/e su lenji jer ih je razmazilo samoupravljanje; ljudi ne plaćaju karte u prevozu jer ih je tako naučio socijalizam; za nezaposlenost, siromaštvo, korupciju itd. – za sve to je kriv ostatak socijalizma, stoga je imperativ advokata tranzicije da se ovi ostaci što pre ukinu, jer nas na kraju toga puta navodno čeka bolja budućnost). Ova antikomunistička ideologija je zajedničko mesto i liberala (demokrata u svim verzijama) i desničara. S druge strane, kako se život u novoj demokratiji odvija sve teže (za većinu ljudi), tako se pojavljuje i fenomen jugonostalgije, subkulturna ali rastuća grupa jugonostalgičara. Ova druga naracija, pak, pojednostavljeno veliča sve što je jugoslovensko, a Jugoslaviju ponajviše podrazumeva kao kulturni fenomen. Tako se jugonostalgičarski narativ loži na estetiku svega jugoslovenskog, bez promišljanja šta je Jugoslavija zapravo bila u političkom, ekonomskom, društvenom smislu. Ova dva narativa se postavljaju kao lažna alternativa. Zadatak je, dakako, vratiti se na iskustvo jugoslovenskog socijalizma i kritički ga misliti kao iskustvo koje se pokazuje u svojim dvosmislenostima. Jugoslavija, dakle, nije ni čisto negativni, ni čisto pozitivni fenomen, valjalo bi misliti šta je ono u jugoslovenskom iskustvu što nam je važno i danas.

S obzirom na opštu diskreditaciju socijalizma u njegovim realno-političkim likovima kroz istoriju XX veka (staljinizam, poststaljinizam, socijaldemokratije, eurokomunizmi…), razumljivo je zašto ovakvi istorijski porazi pobuđuju opšte nepoverenje. Ako uzmemo u obzir i uspon neoliberalne ideologije nakon 70-ih godina i njenu sistematsku ofanzivu, ne samo na socijalističke tekovine već i na tekovine države blagostanja, onda je jasna konstelacija u kojoj se događa urušavanje ionako problematičnih formi real-socijalizama.

DSC04298

Read More

09 mar

Darko Suvin SELF-MANAGEMENT AND DISALIENATION IN S.F.R. YUGOSLAVIA

13.3.2013. sreda, CK13 ::

17.00h DARKO SUVIN ''SELF-MANAGEMENT AND DISALIENATION IN S.F.R. YUGOSLAVIA'' (predavanje na engleskom)

18.00h razgovor (na srpskom/hrvatskom)

moderator: ALPAR LOŠONC

10448_10151292978423834_258995155_n

Darko Suvin je pisac, naučnik, kritičar i pesnik, rođen u Zagrebu. Bio je profesor engleske i komparativne književnosti na Univerzitetu McGill, sada je profesor emeritus i član kanadske Akademije nauka i umetnosti. Bio je potpredsednik Union Internationale des Théâtres Universitaires, urednik dva naučna časopisa, potpredsednik International Brecht Society, počasni stipendista četiri univerziteta, stipendista fondacije Humboldt od 1996. do 2000, gostujući profesor na deset severno-američkih i evropskih univerziteta. Napisao je trinaest knjiga o utopiji i naučnoj fantastici, komparativnoj književnosti i dramaturgiji (posebno o Brehtu i Japanu), teoriji književnosti i pozorištu, kulturnoj teoriji i stotine članaka. Objavio je tri knjige poezije, za koje je nagrađivan u SAD-u i Kanadi. Posljednjih deset godina najviše se bavi političkom epistemologijom. U njegove aktuelne knjige spadaju filozofski eseji prikupljeni pod naslovom Gdje smo? Kuda idemo? Za političku epistemologiju spasa objavljeni 2006. u Zagrebu, Naučna fantastika, spoznaja, sloboda objavljena 2009. u Novom Sadu (urednik D. Ajdačić, SlovoSlavia) i Defined by a Hollow: Essays on Utopia, Science Fiction, and Political Epistemology (Peter Lang Verlagsgruppe) u Londonu 2010. Tekst O odnosima klasa u Jugoslaviji 1945.-75., objavljen u 669.broju Aktiva, može se pročitati ovde.

 

22 dec

NASLEĐE NEZAVRŠENOG DOGAĐAJA JUGOSLAVIJE

Intervju sa Gal Kirnom vodio: Aleksandar Matković

Aleksandar Matković: Velik deo tvojih projekata se bavi uticajem partizanskih borbi i antifašizma na nadnacionalnu politiku bivše Jugoslavije. Danas, obrnuto, nacionalne politike nekadašnjih jugoslovenskih republika često nadodređuju antifašizam politički, ideološki i kulturalno. Kakav uticaj ovo ima na odnos levice i desnice u Sloveniji?

Gal Kirn: Ne samo da nacionalne politike etničkih zajednica nadodređuju antifašizam u smislu stavljanja na sekundarnu poziciju, nego je antifašizam prosto negiran čak i na način puke rehabilitacije fašizma po čitavoj bivšoj Jugosloaviji. Svakako, kada mislimo fašizam, i otpor prema njemu danas, nema govora o jednostavnoj priči – kako se pravilno sjećati prošlosti i kako treba pisati povijesne udžbenike (mada je i to bitno) – nego je to više pitanje o tome kako ćemo živjeti danas, u budućnosti post-jugoslovanskog konteksta, ali i šire. Misliti prošlost nikada nije stvar same prošlosti, nego ima više veze sa onim što bismo, na tragu Walter Benjamina, mogli nazvati stvaranjem novog partizanskog arhiva, koji priča sa pozicije eksploatisanih, marginaliziranih i suprostavlja se dominantnom čitanju pobjednika – šta je u našem kontekstu identično sa nacionalnim arhivom. Kako onda detonirati nacionalni arhiv, intervenirati i rasuti antifašističke šrapnele opet po čitavoj bivšoj zemlji? Kako čitati Jugoslaviju bez da je redukujemo na kult osobnosti Tita, nostalgiju za dobrim starim vremenima? To nije pitanje samo teorijske prakse, nego ima veze i sa reinvencijom antifašisticke politike danas.
E sada, konkretnije, u Sloveniji imamo dva ključna odgovora po pitanju partizanstva. Jedan je najnoviji i antipolitički kojeg zastupa srednja generacija i dosta mladih. Ova pozicija kaže da je bezveze da danas još diskutiramo o podijeli na ljeve-desne ili na fašiste-komuniste, da su to sve neki totalitaristički simboli, da je to neko staro vreme sa kojim nemamo više ništa, da bi trebalo, obrnuto, obratiti pažnju na budućnost, šta bi nas oslobodilo od ideologije. Ovaj odgovor se vrlo često poziva na tehnokratsku varijaciju tranzicije: bitan je dobar menadžment društva, ekonomije i politike, trebalo bi de-ideologizirati diskusije, a pustiti eksperte da rade svoje. Čitava partizanska sekvencija se svodi na ideologijsku podijelu na crne ili crvene, a o masovnom pokretu, revolucionarnoj invenciji, partizanskoj umjetnosti ne trebamo više pričati. Antipolitički odgovor je reakcija na dominantan diskurs koji se vodi između stare generacije, advokata partizanstva, s jedne strane, i novih povijesničara, katoličke crkve i nacionalističke desnice, s druge. Desnica je već krajem 80-ih preuzela primat nad pisanjem nove povijesti, u kojoj je postalo nužno da se naglašavaju zločini totalitarnog režima i pobijanja (izvansudskog ubijanja) nakon II svetskog rata. Umjesto historizacije i mišljenja fašizma, ovi lokalni fašisti (četnici, domobrani, ustaše…) se prikazuju kao normalni ljudi (svi smo mi od krvi i mesa) i žrtve totalitarizma, a izbegavaju se povijesne činjenice o fašističkom čišćenju i kolaboraciji sa fašistima-nacistima, o okupacijskom režimu. Pod maskom nacionalnog pomirenja po kojem sve žrtve i ubijeni zaslužiju svoje spomenike i u kojem se naglašava hrišćanski patos digniteta i čovječanstva, nova ideja Jugoslavije, koja je izrasla baš iz antifaštičke borbe i solidarnosti među narodima, se sahranjuje.Time se ujedno rehabilituje i lokalni fašizam kao neka vrsta boljeg i pravednijeg patriotizma koji svakako ide bolje uz diskurse novih procesa izgradnje etničkih zajednica. No, problem dosadašnjeg »ljevog« partizanskog odgovora je to što je dugo samo stavljao naglasak na defanzivu, na to da jeste važno da se slovenački narod pomiri sa sobom, ali da možemo čitati partizanstvo i kao borbu za nacionalni suverenitet Slovenije, da to predstavlja njenu vrlo važnu etapu. Ovime se levica približava romantičarskoj teleologizaciji Naroda, naroda kao supstancijalne kategorije, subjekta koji uvijek pobjeđuje i nad-determinira ostale identifikacijske tačke; rečeno jasnije, onome što uvijek zamagljuje klasne kontradikcije i imperijalističke antagonizme. Tek u zadnjim godinama je nekoliko aktivističkih grupacija i intelektualnih radnika počelo da radi na ponovnom čitanju Jugoslavije – antifašizma – komunizma kao alternativne političke misli, dakle, u smijeru i orijentaciji u kojima svojim radovima često i sam interveniram.[1]

 

Read More

Translate »