Tag Archives: antikolonijalizam

05 jul

Milan Rakita_Destrukcija „antropološkog sna“ i antikolonijalna misao

Govoriti o bilo kojem istorijskom obliku kolonijalnog diskursa u dimenziji Brodelovog (Fernand Braudel) procesa dugog trajanja[i], znači uglavnom, iako ne isključivo, govoriti o evropskom (španskom, holandskom, belgijskom, britanskom, francuskom, a kasnije i američkom) hegemonom kulturalnom poduhvatu, o jednoj superiornoj političkoj viziji svetsko-istorijske realnosti, te simboličkom i ekonomskom sistemu dominacije koji je stolećima proizvodio, promovisao i cementirao sistem asimetričnih odnosa razlikovanja, subordinacije, nejednakosti, eksploatacije, zavisnosti, itd. između poznatog (civilizacije, hrišćanstva, Evrope, Zapada, liberalne demokratije, kapitalizma – „nas“), s jedne strane, i nepoznatog (varvara, inoveraca, južnoameričkih Indija, afričkih Crnaca, Bliskog ili Dalekog istoka, Balkana, Drugog i Trećeg sveta, to jest „njih“, drugačijih – Drugih), s druge strane. Uzimajući u obzir istorijsku dimenziju nastanka i razvoja kolonijalnog, odnosno kolonizujućeg diskursa ili diskursa kolonizatora, u ovom radu ćemo nastojati da utvrdimo opšti referentni okvir kulturalnih, političkih i ekonomskih procesa unutar kojih se istorijski konstituiše i funkcioniše ubikvitetni sistem simboličkih reprezentacija vanevropske Drugosti kao pasivnog objekta posmatranja, analiza i evaluacija od strane evropskih kolonizatora kao nosilaca ili subjekta znanja o Drugosti vanevropskog sveta. Pokušaj kritičkog sagledavanja načina funkcionisanja mehanizama proizvodnje specifičnih reprezentacija vanevropske Drugosti u okvirima evropocentričnog kolonijalnog diskursa podrazumeva takođe i analizu onih domena znanja o Drugosti evropskog Zapada čiji je konstitutivni deo i antropologija kao moderna evropska nauka o čoveku.[ii]

Zbog toga ćemo se nadalje baviti osvetljavanjem istorijskog procesa formiranja i transformacija imperijalnih predstava i ideja o vanevropskom Drugom u okvirima jedne sintetičke naučne discipline kakva je antropologija, koja u ovom radu figurira ne samo kao klasična naučna paradigma (posmatrano u užem, logičko-epistemološkom smislu), već upravo kao svojevrsna diskurzivna formacija u smislu u kojem taj pojam upotrebljava Fuko (Michel Foucault).[iii] U tom smislu, osnovna pretpostavka ovog rada je da se istorijski proces formiranja antropologije kao moderne humanističke discipline odvijao u okvirima šireg procesa predstavljanja, opisivanja, analiza i evaluacija vanevropske Drugosti. Referentni istorijski okvir u kome će se kretati kritička analiza genealogije predstava i ideja evropskog Zapada o sopstvenoj Drugosti obuhvata epohu evropskih kolonijalnih osvajanja, počev od tzv. Velikih otkrića terrae incognita početkom 15. veka, preko prosvetiteljskog perioda, do istorijskog događaja dekolonizacije evropskih kolonija sredinom 20. veka. Razmatranje istorijskog porekla pojma vanevropske Drugosti i analiza njegove saznajne funkcije u formiranju naučnog diskursa antropologije ima za cilj određivanje specifičnog saznajno-teorijskog zaleđa antropološke nauke, koje je kao svojevrstan modus sistematizacije raznovrsnih znanja belog Zapadnog čoveka o vanevropskim kulturama i civilizacijama u novijoj istoriji presudno uticalo na proces konstruisanja simboličkih predstava o fenomenima kao što su, primera radi, Orijent[iv] ili Balkan[v], ili onoga što Spivakova (Gayatri Chakravorty Spivak) ili Guha (Ranajit Guha) nazivaju subaltern subject[vi], itd. 

Read More

Share
Translate »